Sorun önemliydi gerçekten. Yıllar sonra "Lozan'da verdik!" türü yanlı ve basma kalıp tekerlemelerle ilgisi olan asıl gerçeklerden uzak kalmadan öte geçmeyen savlardı bunlar.
Yüce Deha'ya karşı tam bu sıralarda akıl almaz bir karşıtlık başlatılmıştı. Ordu ve Kolordu Komutanlarından bazıları aynı zamanda seçilmiş Milletvekilleriydi. "Yeni Parti" kurmak için görevlerinden ayrılmışlardı. "Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası"nı kurmak girişimi ile ayrılmaları; beklenmeyen bir bunalımın habercisi oldu.
Bugün ile dünleri karşılaştırırken yanılma olabilir. "Bir ordu üyesi komutan, nasıl milletvekili olabilirdi?" O yıllarda bu Anayasal bir haktı! "Ordu ve Kolordu Komutanları aynı zamanda milletvekili de olabiliyordu." Dönem, Kurtuluş Savaşı dönemiydi ve "Meclis Hükümeti" için sistemin gereği idi. Hatta, barış sonrası da bu gelenek bir süre sürdü. Bu anımsamadan sonra, kaldığımız yere dönersek; karşımıza bir sorunun daha yanıtını aramak çıkmaktadır. Soru şu: "Orduların başından ayrılan komutanların, Meclis çatısı altındaki görevlerine milletvekili sıfatıyla dönmeleri ne gibi zaaflar oluşturabilir?" Birlikte bakalım:
Irak üzerine bir askeri harekat yapılacak ama, Cumhuriyet ordularının başında komutanları yok!.. Onlar Meclisteler ve Atatürk'ün karşısında muhalefeti oluşturan grubun içindeler. Büyük Söylevinde Atatürk bu duruma çok önem vererek dikkat çekiyor. Yapılan eylemi bir potaya koymakta zorlanıyor ve "... bu eylemin ne askerlikle, ne de devlet adamlığıyla niteliksel bir bağlantısı olmadığını" vurguluyor. Bu bunalımın tek çözümü vardır; aynı zamanda "milletvekili" sıfatı olan komutanların, askerlik sıfatlarını birincil seçenek olarak kabul edip; ordularının başına dönmeleridir. Atatürk bunu istemiştir de. Ekleyerek "komutanlıktan ayrılanlar, görevlerni devretsinler" demiştir. Bu çağrıya uyanlardan bazıları görevlerini devrederek, emekli olmuşlardır. Sonra ne olmuştur?
arşiv
